Wat zijn lepels?
Lepels bestaan al ongeveer 130 jaar, sinds het merk Pflueger zijn allereerste zichzelf draaiende kunstaas (de Luminous) op de markt bracht. Tegenwoordig zijn er honderden varianten, maar ze hebben allemaal één ding gemeen: een roterend metalen element. Dat metalen blaadje heeft onder water een boeiende actie, omdat het op verschillende manieren prikkels kan afgeven:
Visuele prikkels van lepels
Ook al lijkt een lepel aan de kant weinig op een vis, onder water wordt het roterend blaadje een flitsend en glinsterend object — als een prooisvis die gehaast door het water schiet.
Drukgolven in het water
Het roterende blaadje veroorzaakt drukgolven die de roofvis via zijn zijlijnorgaan oppikt. Vrijwel geen enkel kunstaas genereert via deze weg zoveel prikkels als de lepel.
Juist als het water erg troebel is en visuele signalen sterk worden gedempt, is de lepel een echte troef!
Ook tegenover verzadigde en desinteresse roofvissen kunnen drukprikkels het verschil maken!
Geur: lokstoffen in lepels
In Duitsland minder populair, maar zeker interessant zijn lepels met een opschroefbare holle ruimte waarin je lokstoffen of andere prikkels kunt plaatsen. Dat kan, zeker in de winter wanneer je het kunstaas langzaam voert en de lokstof de tijd krijgt zich te verspreiden, een welkome extra prikkel zijn.
Akoestische prikkels
Door de wrijving tijdens het roteren ontstaan ook lichte akoestische signalen, die met name op bewolkte dagen — wanneer visuele prikkels beperkt zijn — kunnen helpen de aandacht van de roofvis te trekken.
Welke vis bijt op een lepel?
Roofvissen als roofblei, baarzen en diverse salmoniden zijn verzot op die roterende metalen blaadjes. Uiteraard is de lepel op snoek in alle maten een topkunstaas, maar ook roofzuchtige witvis zoals kopvoorn en alver, en soms zelfs brasem, laten zich er prima mee verleiden. Met speciale lepels kun je zelfs snoekbaars aan de haak slaan — maar daar later meer over.
Daniels PB-roofblei beet in Hamburg op een klassieke neongele lepel in maat 3
Welke typen lepels zijn er?
De lepel is er in allerlei uitvoeringen, bijvoorbeeld:
- Loodkoplepels
- Spinnerbaits
- Buzzbaits
- Tandemlepels
- Jiglepels
Loodkoplepels
Loodkoplepels hebben, zoals de naam al zegt, een loodkop waarmee je uitstekend op diepere plekken kunt vissen.
Spinnerbaits
Spinnerbaits worden vooral in de VS veel ingezet op black bass, maar ook op muskies. Ze bestaan uit twee armen: op de ene zitten een of meerdere rotorbladen, op de andere een lichaam dat meestal gecombineerd wordt met een skirt. Aan die laatste arm zit ook de haak. Door hun constructie is de kans op vastlopen minimaal — zelfs kruidvelden kun je met spinnerbaits goed bewerken.
Een nadeel bij dit type kunstaas zijn miskleunen op de arm zonder haak.
Buzzbaits
Buzzbaits horen tot de familie van de spinnerbaits en zijn vergelijkbaar opgebouwd. Omdat hier een soort propeller is gemonteerd die, anders dan het klassieke metalen blaadje, niet volledig onder water hoeft te zijn voor zijn actie, kun je buzzbaits ook prima aan het wateroppervlak vissen.
Tandemlepels
Een andere interessante variant is de tandemlepel. Deze heeft 2 metalen blaadjes, waardoor er meer drukgolven ontstaan en de roofvis nog meer prikkels krijgt. De tandemlepel gebruik je meestal in rustige, grote meren waar je meer beweging onder water moet creëren om vissen op grotere afstand aandacht te trekken.
Jiglepels
De jiglepel heeft een relatief hoog eigengewicht, waardoor hij dieper kan zakken dan andere lepels. Dat maakt ze tot ideale zoekkunstaas waarmee je ook grotere gebieden kunt afzoeken.
Hoe je met jiglepels vist, laat Enrico zien in dit video:
Hoe werkt een lepel?
Om een lepel goed te laten draaien en 'werken', moet elk onderdeel correct zijn afgewerkt. De metalen blaadjes moeten stevig en roteerbaar aan de draad bevestigd zijn en onder de juiste hoek gebogen zijn om goed te kunnen roteren. Bredere blaadjes verdringen meer water, waardoor de weerstand bij het binnenhalen toeneemt en de loop van de lepel beïnvloed wordt — in tegenstelling tot smallere blaadjes lopen ze daardoor eerder vlak.
Decoraties van lepels
Naast de verschillende vormen zijn er ook allerlei decoraties. Er zijn lepelblaadjes die bijzonder fel gekleurd zijn of juist wat gedekter, er zijn blaadjes met een inggraveerd schubbenpatroon of opvallende opgeplakte designs.
Kleine tip: De lepel werkt actief onder water en prikkelt roofvissen op meerdere manieren. Toch zie je regelmatig dat een roofvis het kunstaas een tijdje volgt, maar op het laatste moment toch afhaakt. Er is een kleine truc die zo'n vis alsnog kan overtuigen:
5 meter voordat het kunstaas de oever of de boot bereikt, draai je gewoon 2 à 3 slagen sneller binnen — dat leidt in veel gevallen tot spectaculaire 'last-minute'-aanvallen.
Nieuwigheden en specialiteiten
Snoekbaars gevangen op een lepel? Het kan! Onze Amerikaanse visvrienden hebben een eigen lepel voor de snoekbaarsvisserij ontwikkeld. Die heeft een zwaar, puntig loodkopje en een eenvoudig lepelblaadje, met een enkelvoudige haak waarop men dan ook nog visresten of kreeften rijgt voor een extra prikkel.
Ook hybridevarianten — zoals een shad op een gewone jigkop waaraan je als extra prikkel een enkel lepelblaadje bevestigt — kunnen voor snoekbaars een interessante high-actionbuit zijn.
Tonis PB-beekforel hapte naar een kleine bruin-witte lepel in maat 2
Zijn lepels ouderwets?
Waarom raakt de lepel hier toch steeds meer in de vergetelheid? Je ziet tegenwoordig steeds minder vissers die een lepel een regelmatige duik in het water gunnen.
Nadelen van lepels
Dit kunstaas heeft zeker een aantal nadelen: het roterende blaadje zorgt al na de eerste worpen voor forse lijnkronkel, maar dat is grotendeels op te lossen met een goede draaizwenkel. Je kunt ook de draad vlak onder de lijnoog onder een hoek van 40 graden ombuigen, wat de lijnkronkel eveneens vermindert — al is dat niet bij alle modellen mogelijk.
Ook het bewaren en uit de kunstaasbox halen van een lepel kan een gedoe worden, doordat de dreggen maar al te graag in elkaar haken. Je kunt dat onder meer oplossen door in plaats van een dreg een enkelvoudige haak te monteren. Dat is ook visvriendelijker, en veel vissers zien er het voordeel in dat een gevangen vis de enkelvoudige haak (anders dan de dreg) moeilijker kan uitwrikken.
De laatste vervelende eigenschap is het verbuigen van de draad tijdens het drillen, maar dat kleine ongemak accepteer je makkelijk terwijl je trots je vangst binnenbrengt.
Weinig beworven product
Al met al kan de teruglopende populariteit van de lepel in Duitsland eigenlijk niet aan de vangbaarheid liggen. Ook al is de lepel voor sommige situaties niet het ideale kunstaas, er zijn genoeg toepassingsgebieden waar hij heel succesvol kan zijn.
Opvallend is dat er voor dit 'traditionele' product vergeleken met andere kunstaas weinig reclame wordt gemaakt. Het ligt voor de hand dat de industrie — vergeleken met shads en pluggen — minder variaties en innovaties in vorm en kleur op de markt kan brengen, en mogelijk zijn ook de marges minder hoog. Misschien is dat de reden waarom vissers bij het zoeken naar hun volgende droomvis vaker aan ander kunstaas denken.
Samenvatting
Juist op dagen dat het met de shads en ander kunstaas maar niet wil vlotten, raden we je aan de lepel eindelijk zijn verdiende kans te geven. Want je kent de uitdrukking: de lepel werkt altijd!
We wensen je rinkelende molens en veel succes op het water!
